Thuộc da là gì? Chi tiết lịch sử, quy trình & các phương pháp
Thuộc da là gì?
Thuộc da là một quá trình xử lý hóa học và cơ học nhằm biến da động vật tươi (chủ yếu là bò, cừu, dê, cá sấu...) thành loại da ổn định, không bị thối rữa, dẻo dai để chế tác thành các sản phẩm đồ da.
Cụ thể hơn, chúng ta đều biết da sống là một cấu trúc protein phức tạp, chủ yếu là collagen. Khi da còn tươi, các sợi collagen này dễ dàng bị các enzyme và vi khuẩn tấn công gây ra tình trạng phân hủy, thối rữa, đặc biệt là khi tiếp xúc với nước.
Lúc này, quá trình thuộc da là sẽ sử dụng các tác nhân thuộc (chất tanin, hợp chất crom,...) để liên kết hóa học với các sợi collagen trong da nhằm mục đích:
- Ngăn chặn sự thối rữa (chống lại sự tấn công của vi khuẩn).
- Tăng khả năng chống nước và nhiệt độ cao.
- Tăng độ dẻo dai và độ bền kéo.
Lịch sử về nghề thuộc da
Nghề thuộc da không phải là một phát minh hiện đại, mà là một trong những nghề thủ công lâu đời nhất của nhân loại. Theo tìm hiểu của Italia Leather thì nghề này có lịch sử như sau:
- Thời kỳ cổ đại: Con người đã biết dùng các phương pháp thô sơ để bảo quản da, như phơi khô dưới ánh mặt trời, hun khói, hoặc sử dụng mỡ động vật. Một số nền văn minh cổ đại đã biết dùng vỏ cây (chứa tanin tự nhiên) để thuộc da - đây chính là tiền thân của phương pháp thuộc da thảo mộc ngày nay.
- Thời kỳ Trung Cổ và Phục Hưng: Nghề thuộc da phát triển thành một nghề thủ công chuyên nghiệp, thường đặt gần sông hồ do nhu cầu sử dụng nước lớn.
- Thế kỷ 19 - Cách mạng Công nghiệp: Phát minh ra thuộc da Chrome vào năm 1858 đã cách mạng hóa ngành công nghiệp này. Phương pháp Chrome nhanh hơn, rẻ hơn và tạo ra loại da mềm dẻo hơn so với phương pháp thảo mộc truyền thống.
Các giai đoạn cơ bản của quy trình thuộc da
Quá trình thuộc da là một chuỗi các bước công phu, thường kéo dài từ vài ngày đến vài tháng, tùy thuộc vào phương pháp sử dụng.
Giai đoạn 1: Làm sạch và mềm da
Mục tiêu của giai đoạn này là loại bỏ tất cả các tạp chất không phải collagen và chuẩn bị da cho quá trình thuộc.
- Ngâm nước: Da muối (để bảo quản) được ngâm trong nước để loại bỏ muối, bụi bẩn, và khôi phục độ ẩm tự nhiên của da.
- Xẻ thịt: Loại bỏ lớp mỡ, thịt và các mô còn sót lại ở mặt trong của da bằng máy móc hoặc thủ công.
- Tẩy lông: Ngâm da trong dung dịch vôi và hóa chất để loại bỏ lông, lớp biểu bì và chuẩn bị da cho các bước hóa học tiếp theo.
- Tẩy vôi và tẩy béo: Trung hòa vôi còn sót lại và loại bỏ bớt chất béo tự nhiên để hóa chất thuộc da dễ dàng thẩm thấu.
Giai đoạn 2: Thuộc da
Đây là giai đoạn quyết định, nơi da sống thực sự trở thành da thuộc.
- Tẩy trắng: Sử dụng enzyme để làm da mềm, dẻo và đàn hồi hơn. Đồng thời ngâm da trong dung dịch muối và axit để giảm độ pH, chuẩn bị cho hóa chất thuộc da thẩm thấu sâu vào sợi collagen.
- Thuộc da: Da được quay trong thùng lớn chứa dung dịch thuộc (tanin hoặc chrome). Từ đây, hóa chất thuộc phản ứng với collagen, tạo ra liên kết bền vững, khiến da không còn bị thối rữa và tăng độ bền.
Giai đoạn 3: Hoàn thiện
Sau khi thuộc, da được xử lý để có màu sắc, độ mềm và bề mặt mong muốn.
- Ép nước: Loại bỏ lượng nước thừa khỏi da.
- Cán mỏng: Da được xẻ thành các lớp (full-grain, top-grain, split) và cạo mỏng để đạt độ dày đồng đều.
- Nhuộm màu: Da được ngâm trong thuốc nhuộm để tạo màu sắc.
- Sấy khô và điều hòa: Da được sấy khô chậm rãi và sau đó được điều hòa độ ẩm.
- Phủ bề mặt: Áp dụng các lớp phủ bảo vệ, tạo hiệu ứng bóng/mờ, hoặc dập vân để tạo ra thành phẩm cuối cùng.
Các phương pháp thuộc da phổ biến nhất hiện nay
Khi tìm hiểu thuộc da là gì, không thể bỏ qua hai phương pháp thuộc da chủ yếu đang chiếm lĩnh thị trường là chrome và thảo mộc.
Thuộc da thảo mộc
Đây là phương pháp truyền thống, sử dụng tanin chiết xuất từ vỏ cây, gỗ, lá (như cây sồi, cây mimosa,...) làm tác nhân thuộc.
- Ưu điểm: Thân thiện với môi trường hơn, da có độ dày và độ cứng cáp nhất định, có mùi thơm tự nhiên của gỗ, và phát triển một lớp patina (lớp mờ đẹp đẽ) độc đáo theo thời gian.
- Nhược điểm: Quy trình rất chậm (từ vài tuần đến vài tháng), giá thành cao, da thành phẩm cứng hơn.
Thuộc da chrome
Phương pháp hiện đại, sử dụng Chromium Sulfate làm tác nhân thuộc.
Ưu điểm: Quy trình cực nhanh (chỉ trong vài giờ hoặc 1-2 ngày), giá thành rẻ hơn, da thành phẩm mềm mại, dẻo dai hơn, và có khả năng chống nước, chịu nhiệt tốt.
Nhược điểm: Nếu không được xử lý đúng cách, hóa chất chrome có thể gây hại môi trường. Da không phát triển patina đẹp như da Veg-tan.
Bảng phân biệt các loại da thuộc hiện nay
Sau khi đã hiểu thuộc da là gì và quy trình chi tiết, hãy cùng tìm hiểu cách phân loại sản phẩm cuối cùng như hướng dẫn của Italia Leather nhé.
| Loại da | Đặc điểm | Độ bền & giá trị |
|---|---|---|
| Da Full-Grain (Da nguyên thủy) | Giữ nguyên lớp trên cùng, bao gồm cả các đường vân và khuyết điểm tự nhiên. | Cao nhất. Bền bỉ theo thời gian, phát triển patina đẹp. |
| Da Top-Grain (Da lớp trên) | Đã được mài nhẹ (chà nhám) để loại bỏ các khuyết điểm, sau đó được phủ lớp hoàn thiện. | Cao. Mềm hơn Full-Grain, dễ sử dụng hơn. |
| Da Split (Da lớp dưới) | Lớp da tách ra sau khi xẻ. Thường được phủ lớp polymer bên ngoài để giả vân. | Thấp. Độ bền kém hơn, giá thành rẻ nhất. |
| Da Nubuck | Da Full-Grain hoặc Top-Grain đã được chà nhám nhẹ ở bề mặt ngoài. | Cao. Cần chăm sóc kỹ lưỡng. |
| Da lộn (Suede) | Da lớp dưới (Split) hoặc mặt trong của da, được chà nhám tạo bề mặt mềm mại. | Trung bình. Dễ bị thấm nước. |
Hy vọng, qua bài viết này bạn đọc đã hiểu rõ khái niệm thuộc da là gì cùng cách phân biệt các loại da thuộc. Nếu còn thắc mắc khác bạn có thể nhắn tin cho chúng tôi qua Facebook Xưởng Đồ Da Italia Leather nhé!
Viết bởi www.italialeathervn.com/